Hipertansiyon ve İlaç Kullanımı

AÜ NÜKLEER BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ARAŞTIRMACILARI, TÜRKİYE'DEKİ BAZI SAĞLIK KURULUŞLARINDA ''MEDİKAL GÖRÜNTÜLEME CİHAZLARI BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ, ANJİYOGRAJİ VE MAMOGRAFİLERDE RADYASYON DOZLARININ ULUSLARARASI STANDARTLARIN ÜZERİNDE ÖLÇÜLDÜĞÜNÜ'' TESPİT ETTİ -BU ÖLÇÜLERDEKİ RADYASYON DEĞERLERİNİN ''BAZI HASTALIKLARIN GÖRÜLME RİSKİNİ ARTIRABİLECEĞİ, CİHAZLARIN KALİBRASYONUNUN DÜZENLİ YAPILMASI VE EĞİTİMLERİN ARTTIRILMASI'' UYARISI YAPILDI -AÜ NÜKLEER BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MÜDÜRÜ PROF. DR. BOR: -''NORMAL RADYASYON SINIRLARINI 3-5 KAT AŞAN CİHAZLARA RASTLADIK'' -''KONUYLA İLGİLİ EĞİTİMLERİN BAŞLAMASI İÇİN MERKEZLERDEN TALEP GEREKİYOR'' -''BAZI RADYOLOG VE KARDİYOLOGLAR, KENDİLERİNİ BİLE YETERLİ DERECEDE KORUYAMIYOR''

Ankara Üniversitesi (AÜ) Nükleer Bilimler Enstitüsü araştırmacıları, Türkiye'de bazı sağlık kuruluşlarında ''medikal görüntüleme cihazları bilgisayarlı tomografi, anjiyografi ve mamografilerde radyasyonun uluslararası standartların üzerinde kullanıldığını'' tespit etti.
Bu ölçülerdeki radyasyon değerlerinin, çok düşük olasılıkta da olsa kanser ve bazı hastalıkların riskini artırabileceğini belirten araştırmacılar, cihazların kalibrasyonunun düzenli olarak yapılmasını ve incelemeyi yapan hekimlerin uygulamalı eğitimlerinin arttırılması uyarısında bulundu.
AÜ Nükleer Bilimler Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Doğan Bor, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 3 yıl önce üniversite bünyesinde kurulan enstitünün Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) ortaklığıyla çalışmalarını sürdürdüğünü anlattı.
Özellikle ''medikal fizik'' ve ''radyasyon sağlığı'' konularında eğitimler düzenleyen ve araştırmalar yapan enstitünün, geriye dönük radyasyon ölçümleri yaptığını dile getiren Bor, ''Enstitümüzde herhangi bir radyasyon kazası sonucunda alınacak radyasyonun kişinin diş minesinden bile saptanabiliyor'' diye konuştu.
Bor, medikal görüntüleme cihazları arasındaki röntgen, bilgisayarlı tomografi, anjiyografi, momografi gibi X-ışın radyasyonu yayan cihazlar konusunda enstitüde geniş çaplı araştırmalar yaptıklarını kaydetti.

-''RADYASYON DOZU HASTAYA GÖRE AYARLANMALI''-

Türkiye'de çeşitli kuruluşlardaki cihazların görüntü kalitelerini ve radyasyon dozlarını son 8 yıldır araştırdıklarını anlatan Bor, ''bazı merkezlerde hasta ve çalışanların aldıkları radyasyon dozlarının uluslararası sınırlara göre 3-5 kat daha fazla olduğu durumlara rastladıklarını, merkezlerde kabul edilemeyecek kalitede film çekimlerinin yapıldığını'' söyledi.
Doğan Bor, araştırmanın sonuçlarına ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
''Bu değerler uluslararası referans doz seviyelerinin çok üzerinde. Bu durum, hastanelerde bu cihazların bilinçsiz kullanımından, kalite kontrolü ve gerekli kalibrasyonlarının yapılmamasından, inceleme esnasında radyasyon korunumuna yönelik önlemlerin gerektiği kadar alınmamasından kaynaklanıyor. Bu cihazları yetişmiş teknik elemanlar kullanmıyor. Türkiye de cep telefonu kullanılması nedeniyle bazı hastalıkların riskinin artabileceğini iddia edenler, medikal uygulamalarda çok daha yüksek miktarlardaki radyasyonun olası etkilerini gözardı ediyor.''
Bor, ''Türkiye'deki bazı kardiyologların ve radyologların anjiyografi cihazlarının kullanımı konusunda yeterince eğitilmediklerini'' dile getirerek, ''Avrupa ülkeleri ve ABD'de radyasyonla ilgili yeterli eğitim almayan bir kardiyologun anjiyoya giremeyeceğini'' söyledi. Bor, ''Türkiye'de bu eğitimlerin başlaması için merkezlerden talep gerekiyor. Biz enstitü olarak bu eğitimleri isteyen kuruluşlara veriyoruz'' dedi.
Radyasyon kullanılan görüntüleme cihazlarında ''iyi kullanım'' ile ''kötü kullanım'' arasında 10 ya da 20 kata ulaşabilen doz değişiminin bulunduğunu belirten Bor, ''Hasta kiloluysa iyi görüntü alabilmek için radyasyon da yüksek veriliyor ama maalesef o doz, bilinçsiz bir şekilde bir çocuğa da verilebiliyor'' diye konuştu.
Bor, medikal cihazlar ve dozimetre üzerinde yaptıkları araştırmaların uluslararası bilimsel dergilerde de yayımlandığını bildirdi.

-RADYASYON VE KANSER İLİŞKİSİ-

Prof. Dr. Bor, ''medikal teşhislerde kullanılan radyasyonun, kansere neden olma riskinin günlük hayattaki diğer risklere göre çok daha düşük olduğunu'' söyledi.
''Yetişkin bir insanın akciğer filmi çektirmesi durumunda 200 binde bir olan kanser riskinin, kalp anjiyosu ya da tomografi incelemesinde 4-5 binde 1'e çıktığını'' anlatan Bor, ''Bazı özel hastanelerde hastalar kapıdan girer girmez 'haydi tomografiye' deniyor. Oysa tomografideki etkin doz tüm diğer incelemelerde alınan dozların çok üstünde'' dedi.
Uluslararası bilimsel kuruluşlarından biri olan The New England Journal of Medicine'ın iki yıl önceki araştırmasında, ''Hiroşima'ya atılan bombanın etkisi altında kalan insanlarda kanser riskinin 50 mSv üzerinde artmaya başladığını'' bildirdiğini dile getiren Bor, ''Bu doz, yaklaşık olarak peş peşe yapılan 2 ya da 3 bilgisayarlı gövde incelenmesinde alınan dozlara eşdeğerdir'' diye konuştu.
Prof. Dr. Doğan Bor, ''artan kanser vakalarının nedeni olarak radyasyonun başlı başına bir etken olarak gösterilmesinin de doğru olmadığını'' da belirterek, ''Halen doğal nedenlerle kanser ölümleri yüzde 25 civarında, sağlık nedeniyle alınan radyasyon incelemelerinin kansere ilave katkısının yüzde 1 dolayında'' olduğunu kaydetti.

-''TEDBİRLER YETERSİZ''-

Bor, ''konuyla ilgili Sağlık Bakanlığı'nın tomografilerin belli aralıklarla çekilmesi gibi çeşitli önlemler almaya çalıştığını, ancak bu önlemlerin kolaylıkla aşılabildiğini'' söyledi.
Bazı hastanelerde de kalite kontrol uygulamalarının alınması konusunda ciddi adımların atıldığını anlatan Bor, şöyle konuştu:
''Hastanın sağlığı önde gelir. Biz gereksiz yere radyasyona maruz kalınmaması konusunu bir kez daha gündeme getiriyoruz. Hiç şüphesiz ki tanısal radyoloji incelemelerinde önde gelen husus, alınan radyasyonun zararından çok yapılan incelemenin hastanın sağlığına olan yararıdır.
Ancak bir çocuğun başı ağrıyor diye hiçbir tetkik yapılmadan tomografi ya da bir başka X-ışın incelemesi yapılmasına karşı çıkıyoruz. Hasta, bir bebek ya da bir çocuk olabilir. Belki de bu çocuğun, ömrü boyunca 20 kez daha tomografiye girmesi gerekecek, dolayısıyla her bir incelemede hasta dozlarının asgaride tutulması gerekir.''
Doğan Bor, ebeveynlere, ''Aileler, 'çocuğuma tomografi çekilmedi' diye de doktora serzenişte bulunabiliyor. Anneler ve babalar tomografi çekilmesinin gerekip gerekmediği konusunda hekimlerinden gerekli bilgiyi alsınlar, böylece çocuklarını korusunlar'' uyarısında bulundu.
Kullanıcıların cihazlarının kalibrasyonu ve kalite kontrollerini sürekli yaptırmalarını isteyen Bor, enstitüde Türkiye'deki binlerce kişinin eğitilmesinin mümkün olmadığını, ancak eğitmenleri eğitilebileceklerini söyledi.
''Girişimsel incelemeler yapan radyologlar ve kardiyologlarla ilgili çalışmalarda bu grubun da büyük risk altında olduğunu'' ifade eden Prof. Dr. Doğan Bor, şunları kaydetti:
''Bizim yaptığımız çalışmalar, girişimsel anjiyografi ve kardiyoloji incelemelerini gerçekleştiren radyolog ve kardiyologların en fazla doz alan grupta yer aldığını gösteriyor. Uluslar arası doz limitleri dikkate alındığı zaman, bazı kardiyologların günde en fazla 7, yeterli derecede korunanların ise 25 hasta incelemesinde bulunabileceklerini gösterdi. Bu husus bazı kardiyolog ve radyologların kendilerini bile yeterli derecede korumadıklarını gösteriyor.''
Girişimsel anjiyografi incelemelerinde karşılaşılan yüksek hasta dozlarının sadece kanser riskini arttırmakla kalmadığını belirten Prof. Dr. Bor, aynı zamanda cerrahi müdahaleye kadar gidebilecek doku hasarlarına ve cilt rahatsızlıklarına neden olabileceğini sözlerine ekledi.

-SAĞLIK BAKANLIĞI'NIN GÖRÜŞÜ-

Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürü Doç. Dr. İrfan Şencan, ''görüntüleme cihazlarındaki radyasyon değerlerinin hangi seviyede olması gerektiğinin uluslararası alanda da tartışıldığını, bunun bilimsel platformlarda ele alınması gereken bir konu olduğunu'' söyledi.
Asıl sorunun, yapılan tetkiklerin saklanmaması olduğunu anlatan Şencan, hastaların gereksiz yere radyasyon almamaları için, hekime yapılan başvurularda bir önceki tetkiklerin hastanın yanında götürülmesi gerektiğini bildirdi.
Şencan, ''Bu yapılmadığı zaman hastaların tekrar tekrar tetkikleri yapılmak zorunda kalıyor. Bu da hem ekonomik kayba hem de hastaların fazladan radyasyon almasına yol açıyor'' dedi. (AA)

Read more »

Tansiyon ölçmenin püf noktaları!

Tansiyon ölçerken dikkat etmeniz gereken pek çok nokta var. Rahat pozisyonda oturmak, ölçümden 30 dakika önce kahve içmemek bunlardan bazıları.

Dr. Hasan İnsel

Tıp fakültesinden mezun olduktan sonra askere, askerlikten sonra da, ihtisas için doğru Almanya?ya gittim. Dahiliye ihtisasına başladığımın ikinci haftası, beni kat doktoru olarak atadı, şefim Dr. Frentzen. Çiçeği burnunda bir doktor olarak, yabancı bir memlekette çalışmaya başlamış, daha ne olduğumu anlayamadan kat doktoru oluvermiştim. İçimden dua ediyordum, inşallah bugün yeni hasta gelmez, biraz adapte olurum diye. Beş dakika geçmeden ilk hasta geldi. Yaşlıca bir hanım. Kendini yorgun hissediyormuş, bir kaç gündür de tuvalete çıkamamış.
Hastamın yanına gittim. Yatağın kenarına iliştim, kibar bir hareketle kolunu sıvadım ve tansiyonunu ölçtüm hastamın. 200/95 mmHg, yani alışılmış tabirle 20 ye 9,5. Kendisi tansiyon hastası olmadığını söyledi. Muayenemi bitirdim, doğru şefe gittim, 'Yeni yatan hastanın tansiyonu yüksek, ne ilaç vereyim?' dedim. 'Şimdi yatan hasta değil mi? Bekle biraz sohbet et, sonra tekrar ölç' dedi. Bayağı bozuldum, yanlış mı ölçeceğiz yani dedim içimden.

Beyaz gömlek sendromu

Tatlı bir hanımcağız, çocuklarından filan sohbet ettik, tekrar ölçtüm, 130/80 mmHg yani 13 e 8. Çıldıracağım. Bir daha. Aynı. Gittim şefe 'Tansiyon düştü' dedim. 'Tansiyon düşmedi, kadın normale geldi. Hastane ortamı herkes yabancı, bir de beyaz gömlekli bir adam tansiyon ölçüyor. Sen bunun stresini, heyecanını bir düşünsene' dedi. 'Buna beyaz gömlek sendromu denir' diyerek 'Tansiyon ölçerken dikkatli ol hastaların dinlenmesine, kendilerine gelmesine izin ver' diye devam etti.
İş edindim kendime, her hastanın hemen ilk karşılaştığımda tansiyonunu ölçtüm, bir de benimle 10 - 15 dakikalık sohbetten sonra. Yüksek çıkan tansiyonlar veya şefin lafıyla, strese girenler nasıl da normalleşiyorlardı.

Demek ki tansiyon ölçerken dikkat edilmesi gereken bir şeyler vardı. Bir doktor bile dikkat etmeyince sonuçlar nasıl şaşırtıcı oluyor, bir de kendi kendine tansiyon ölçmesi gereken kişinin bu konuda ne denli yanlışlara açık olacağı ortada.

İdeal olarak tansiyon ölçmeden önce 5 dakika kadar istirahat etmeli, yani yatar veya oturur durumda, 5 dakika kadar beklenmeli.
Gün içinde değerler değişir. Genellikle sabahları uyandıktan sonra en yüksek ve akşamları en düşüktür.
Sağ kol ile sol kol arasında 10 - 20 mmHg yani 1 - 2 fark bulunabilir. Bu nedenle her ölçümde, aynı kol kullanılmalıdır.
Sinirli veya heyecanlı durumda, ölçümden önce 15 dakika rahatlamalıdır.
Ölçümden önce en az 30 dakika sigara, çay, kahve içmemeli, yemek yenmemelidir.
Ölçümden önce, buruna sıkılan dekonjestan spreyler gibi, tansiyonu yükseltme ihtimali olan ilaçlar kullanılmamalıdır.
Rahat, gevşemiş bir pozisyonda oturulmalı, konuşmamalı, hareket etmemeli.
Uzun kollu kazak varsa, kazak çıkarılmalıdır. Eğer ince kumaştan yapılmış uzun kollu gömlek giyiliyorsa, tansiyon aleti gömlek üzerinden de takılabilir.
Basıncın ölçüleceği kol, kalp hizasında öne doğru uzatılmalı, dirsekten hafif bükülmeli ve alttan desteklenmeli. Kol boşta kalmamalı.
Manşonun alt ucu, dirsek kıvrımından bir parmak kalınlığı, yani iki santimetre kadar yukarıda olmalıdır.
Tansiyon aletinin manşonu kola iyice sarılmalıdır, boşluk kalmamalıdır.
Alet elektronikse, dinleme kısmı çokluk işaretlidir ve bu işaretin kolun iç kısmına gelmesi, aletin atardamarınızın sinyallerini alması için yeterlidir.
Alet elektronik değilse dirseğinizin iç kısmında elinizle nabzınızı hissedin, stetoskopu oraya koyup elinizle sabit tutun. Stetoskopu aletin altına sıkıştırmayın.
Bulunan değerler bir günlüğe yazılmalı.
Hergün, mümkünse aynı saatlerde ve aynı şartlarda tansiyon ölçmek daha yararlıdır.

Bilekten ölçerken...

Elektronik bilek tansiyon aletleri, ölçüm sırasında kalp hizasında olmalıdır. Bunların gelişmişleri kolunuzu tutacağınız seviyeyi gösteriyor. Eğer bu seviye otomatik olarak gösterilmiyorsa, kalp hizasını bulmak için, aleti taktığınız sol kolunuzun parmak uçlarını, sağ omuzunuza değecek şekilde kolunuzu bükerseniz, alet takriben kalp hizasına gelir. Alet elinizden bir santimetre kadar yukarı takılmalı yani elinizle alet arasında bir santimetre kadar bileğiniz boşta kalmalı. Alet bileğe düzgün ve sıkı bir şekilde takılmalı, sonra hafifçe oynatarak bilek boşluğuna iyice yerleşmesi sağlanmalı.

Kaynak: Milliyet Gazetesi

Read more »